Kaymalı yatak tasarımı kriterleri IV - Yatak boşluğu

Kaymalı yatak tasarımı kriterleri IV - Yatak boşluğu

Dişli çark, kayış kasnak, zincir dişli mekanizmaları gibi güç iletim elemanlarını taşıyan elemanlar mil olarak adlandırılmaktadır. Bu taşıyıcı görevi üstelenen miller kaymalı yatak ve yuvarlanma elemanlı yataklar (rulmanlar) ile desteklenmektedir. Millerin kaymalı yatak içinde kalan kısımlarına muylu ismi verilmektedir. Bu nedenle bazı kaynaklarda kaymalı yataklara muylu yatakları şeklinde de isimlendirilmektedir.

Bir kaymalı yatak sistemi, dönen muylu ve sabit yatak gövdesi olmak üzere esas olarak iki parçadan meydana gelmektedir. Yatak muyluyu tamamen veya kısmen sarabilir. Buna göre de yatak, tam yatak veya kısmi yatak adını alabilmektedir. Yatak ile muylu çapları arasında bir fark bulunur. Buna yatak boşluk (c) denmektedir. Yatak boşluğu; mil ve yatağın monte edilmesi, yağ için gereken boşluğun oluşması, termal genleşmelerin azaltılması, milde oluşabilecek eksen kaçıklığı ve/veya sehim hatalarının azaltılması gibi görev ve yararları vardır.

Yatağın ve muylunun nominal boyutları aynıdır; ancak tasarım ve üretim esnasında uygun toleranslar seçilerek yatak yüzeyi ve muylu yüzeyi arasında yeteri kadar yağ filminin oluşması için bir boşluk sağlanır. Yatak çapı D ve muylu çapı da d olmak üzere yatak boşluğu, c=D-d şeklinde belirlenir. Yatak boşluğunun muylu yarıçapının oranına ise izafi yatak boşluğu  denir. Genellikle yatak tasarımında y ile gösterilir ve y= (D-d)/d şeklinde hesaplanır. İzafi yatak boşluğu (y); yatağın taşıdığı yük, milin hızı, boyutlar ve toleranslar gibi çeşitli faktörlere bağlıdır. Tasarlanacak yatağın performansının bu sayının değişmesinden çok etkileneceği unutulmamalıdır.

Yatağa ve muyluya verilen boyut toleranslarına göre yatak boşluğu en büyük ve en küçük sınır değer arasında değişeceğinden yatak tasarım hesaplarında ortalama yatak boşluğu ve ortalama izafi yatak boşluğu değerleri dikkate alınmaktadır. Ancak emniyet açısından minimum ve/veya maksimum yatak boşlukları da yüzey pürüzlülük değerleri dikkate alınarak kontrol edilmelidir.

Genel tasarım kriteri olarak; düşük mil hızlarında ve büyük yatak yüklerinde y  değeri küçük; yüksek mil hızlarında ve küçük yatak yüklerinde ise daha büyük y değeri seçilmektedir. Yatak boşluğu büyük seçildiğinde yatakta oluşan basınç artmakta, basınç dağılım eğrisi yatağın orta bölgesinde sivrileşme şekline dönüşmektedir. Mil (muylu) ve yatak arasındaki yatak boşluğunun pratikte mil çapının ‰1’i civarında olması genel olarak kabul edilir. Mil hızının yüksek, yatak yükünün küçük olduğu çalışma şartlarında y≥0.002 alınırsa, sürtünme azalmakta, yatakta daha az sıcaklık artışı meydana gelmektedir. Mil hızına göre, ortalama izafi yatak boşluğu için y = 0.8 10-3 (U)1/4 formülü tavsiye edilmektedir. Formülde hız [m/s] cinsinden çevresel hızdır. Gerçek çalışma şartlarında yatak sıcaklığının üretim şartlarından çok daha yüksek olacağını, ayrıca zamanla çalışma sonucu muylu ve yatak yüzeylerinde meydana gelebilecek aşınma nedeniyle yatak boşluğunun değişebileceğini de unutmamak gerekir. (Devam edecek)

(Kaynaklar: Babalık, F.C., Çavdar K., Makina Elemanları ve Konstrüksiyon Örnekleri, 8. Baskı, Dora Basım-Yayın Dağıtım Ltd. Şti, Tevrüz, T., Makine Elemanları ve Konstrüksiyon Örnekleri, Cilt 2., Çağlayan Kitabevi, Gemalmayan, N., https://websitem.gazi.edu.tr/site/nihatgem/files, Kurbanoğlu, C., Makina Elemanları, Teori, Konstrüksiyon ve Problemler, Nobel Yayınevi, Durak, E., Endüstriyel Yağlama Tekniği Ders Notları)

11.11.2019 12:02:00
Prof. Dr. Ertuğrul Durak    

Köşe Yazıları - Son Eklenen Haberler

İhracatçı veya imalatçılara Kurumlar Vergisi oranının 1 puan indirimli uygulanması

İhracatçı veya imalatçılara Kurumlar Vergisi oranının 1 puan indirimli uygulanması

Kurumlar Vergisi oranının 1 puan indirimli uygulanmasına yönelik yeni düzenleme hakkında sektörümüzü bilgilendirmek isteriz. 22 Ocak 2022 tarihli ve ...

26.08.2022 15:40:00
Mehmet Erkan    
Trafolardaki gizli tehlike: PCB

Trafolardaki gizli tehlike: PCB

PCB’ler (Poliklorlu Bifeniller), organoklorin ailesinden bir grup sentetik yağ benzeri kimyasaldır. İlk olarak 1881’de teknik literatürde tanımlanmış olup ...

22.08.2022 10:30:00
Umut Arslan    
Gezegenimiz ve 2022

Gezegenimiz ve 2022

Sanayi ve taşıtlarımız için vazgeçilmez olan yağlama yağları, kaynaktan son kullanıma kadar yaşam döngüsünde biyoçeşitlilik kaybına, kirliliğe ...

15.08.2022 11:00:00
Prof. Dr. Filiz Karaosmanoğlu    
Gezegen dostu

Gezegen dostu

Kömür, petrol, doğal gaz, bitkisel ve hayvansal kaynaklar ile atıklardaki hidrokarbonları işleyerek yaşamımızda her yerde tükettiğimiz binlerce çeşit son ...

17.06.2022 11:50:00
Prof. Dr. Filiz Karaosmanoğlu    
Denizcilik sektörünün can simidi: marin yağ analizleri

Denizcilik sektörünün can simidi: marin yağ analizleri

Kan tahlili olarak tabir ettiğimiz yağ analizi, çevre koşullarına, ekipmanın kritiklik seviyesine göre tanımlanır ve değerlendirilir. Denizcilik yağlarının analizi de ...

12.06.2022 14:00:00
Umut Arslan    
İhracatta mücbir sebep veya beklenmedik durum

İhracatta mücbir sebep veya beklenmedik durum

Vergi hukuku bakımından mücbir sebep; vergi mükelleflerinin, vergi sorumlularının ve ceza muhataplarının isteseler dahi hiçbir biçimde kendi ...

1.04.2022 17:02:00
Mehmet Erkan    
Ağır hizmet ekipmanlarında yağ analizi

Ağır hizmet ekipmanlarında yağ analizi

İnşaat, maden vb. sektörlerde hizmet veren araç ve ekipmanlar (kepçe, kamyon, kırıcı redüktörler vb.) ağır çevre koşullarına maruz kalırlar. Bu ...

1.04.2022 15:01:00
Umut Arslan    
Dünden bugüne biyoyağlama yağları

Dünden bugüne biyoyağlama yağları

İnsanın tekerleği keşfi, alet kullanmaya, inşaatlar yapmaya başlamasıyla yağlayıcı kavramı ve yağlamanın sağladığı avantajlar yaşama girdi. Kimya endüstrisi ve petrol ...

1.04.2022 14:55:00
Prof. Dr. Filiz Karaosmanoğlu    
Enflasyon düzeltmesi uygulamasının ertelenmesi ve kur korumalı mevduat kapsamında elde edilen kur farkı, faiz ve kâr payı gelirlerinde kurumlar vergisi istisnası yürürlüğe girmiştir

Enflasyon düzeltmesi uygulamasının ertelenmesi ve kur korumalı mevduat kapsamında elde edilen kur farkı, faiz ve kâr payı gelirlerinde kurumlar vergisi istisnası yürürlüğe girmiştir

Kamuoyunda yakından takip edilen enflasyon düzeltmesi uygulamasının ertelenmesi ile kur farkı kazanç istisnası düzenlemesi getiren 7352 sayılı Kanun, 29.1.2022 ...

1.03.2022 15:31:00
Mehmet Erkan    
Trafolarda yağ analizinin önemi

Trafolarda yağ analizinin önemi

Global olarak enerji maliyetlerinin ciddi oranda artması; şirketlerin sürdürülebilirlik alanında hedeflerine ulaşılabilmesi için kestirimci bakımdaki ...

1.03.2022 15:27:00
Umut Arslan