Kaymalı yatak tasarımı kriterleri IV - Yatak boşluğu

Kaymalı yatak tasarımı kriterleri IV - Yatak boşluğu

Dişli çark, kayış kasnak, zincir dişli mekanizmaları gibi güç iletim elemanlarını taşıyan elemanlar mil olarak adlandırılmaktadır. Bu taşıyıcı görevi üstelenen miller kaymalı yatak ve yuvarlanma elemanlı yataklar (rulmanlar) ile desteklenmektedir. Millerin kaymalı yatak içinde kalan kısımlarına muylu ismi verilmektedir. Bu nedenle bazı kaynaklarda kaymalı yataklara muylu yatakları şeklinde de isimlendirilmektedir.

Bir kaymalı yatak sistemi, dönen muylu ve sabit yatak gövdesi olmak üzere esas olarak iki parçadan meydana gelmektedir. Yatak muyluyu tamamen veya kısmen sarabilir. Buna göre de yatak, tam yatak veya kısmi yatak adını alabilmektedir. Yatak ile muylu çapları arasında bir fark bulunur. Buna yatak boşluk (c) denmektedir. Yatak boşluğu; mil ve yatağın monte edilmesi, yağ için gereken boşluğun oluşması, termal genleşmelerin azaltılması, milde oluşabilecek eksen kaçıklığı ve/veya sehim hatalarının azaltılması gibi görev ve yararları vardır.

Yatağın ve muylunun nominal boyutları aynıdır; ancak tasarım ve üretim esnasında uygun toleranslar seçilerek yatak yüzeyi ve muylu yüzeyi arasında yeteri kadar yağ filminin oluşması için bir boşluk sağlanır. Yatak çapı D ve muylu çapı da d olmak üzere yatak boşluğu, c=D-d şeklinde belirlenir. Yatak boşluğunun muylu yarıçapının oranına ise izafi yatak boşluğu  denir. Genellikle yatak tasarımında y ile gösterilir ve y= (D-d)/d şeklinde hesaplanır. İzafi yatak boşluğu (y); yatağın taşıdığı yük, milin hızı, boyutlar ve toleranslar gibi çeşitli faktörlere bağlıdır. Tasarlanacak yatağın performansının bu sayının değişmesinden çok etkileneceği unutulmamalıdır.

Yatağa ve muyluya verilen boyut toleranslarına göre yatak boşluğu en büyük ve en küçük sınır değer arasında değişeceğinden yatak tasarım hesaplarında ortalama yatak boşluğu ve ortalama izafi yatak boşluğu değerleri dikkate alınmaktadır. Ancak emniyet açısından minimum ve/veya maksimum yatak boşlukları da yüzey pürüzlülük değerleri dikkate alınarak kontrol edilmelidir.

Genel tasarım kriteri olarak; düşük mil hızlarında ve büyük yatak yüklerinde y  değeri küçük; yüksek mil hızlarında ve küçük yatak yüklerinde ise daha büyük y değeri seçilmektedir. Yatak boşluğu büyük seçildiğinde yatakta oluşan basınç artmakta, basınç dağılım eğrisi yatağın orta bölgesinde sivrileşme şekline dönüşmektedir. Mil (muylu) ve yatak arasındaki yatak boşluğunun pratikte mil çapının ‰1’i civarında olması genel olarak kabul edilir. Mil hızının yüksek, yatak yükünün küçük olduğu çalışma şartlarında y≥0.002 alınırsa, sürtünme azalmakta, yatakta daha az sıcaklık artışı meydana gelmektedir. Mil hızına göre, ortalama izafi yatak boşluğu için y = 0.8 10-3 (U)1/4 formülü tavsiye edilmektedir. Formülde hız [m/s] cinsinden çevresel hızdır. Gerçek çalışma şartlarında yatak sıcaklığının üretim şartlarından çok daha yüksek olacağını, ayrıca zamanla çalışma sonucu muylu ve yatak yüzeylerinde meydana gelebilecek aşınma nedeniyle yatak boşluğunun değişebileceğini de unutmamak gerekir. (Devam edecek)

(Kaynaklar: Babalık, F.C., Çavdar K., Makina Elemanları ve Konstrüksiyon Örnekleri, 8. Baskı, Dora Basım-Yayın Dağıtım Ltd. Şti, Tevrüz, T., Makine Elemanları ve Konstrüksiyon Örnekleri, Cilt 2., Çağlayan Kitabevi, Gemalmayan, N., https://websitem.gazi.edu.tr/site/nihatgem/files, Kurbanoğlu, C., Makina Elemanları, Teori, Konstrüksiyon ve Problemler, Nobel Yayınevi, Durak, E., Endüstriyel Yağlama Tekniği Ders Notları)

11.11.2019 12:02:00
Prof. Dr. Ertuğrul Durak     430

Köşe Yazıları - Son Eklenen Haberler

2020 yılında yürürlüğe girecek bazı düzenlemeler ve özellik arz eden konular

2020 yılında yürürlüğe girecek bazı düzenlemeler ve özellik arz eden konular

Öncelikle 7193 sayılı Kanunla olmak üzere, bazı yasal düzenlemeler ile 2019 yılında vergi mevzuatında ve uygulamasında bazı değişiklikler yapılmıştır. ...

2.1.2020 10:50:00
Mehmet Erkan     32
Kaymalı yatak tasarımı kriterleri - V Yatak Genişlik / Çap (B/D) Oranı

Kaymalı yatak tasarımı kriterleri - V Yatak Genişlik / Çap (B/D) Oranı

Kaymalı yataklarda yatak genişliği (uzunluğu) / yatak çapı (B/D) oranı yatağın yük taşıma oranının belirlenmesinde çok önemli bir parametredir. ...

22.12.2019 17:13:00
Prof. Dr. Ertuğrul Durak     146
Kaymalı yatak tasarımı kriterleri IV - Yatak boşluğu

Kaymalı yatak tasarımı kriterleri IV - Yatak boşluğu

Dişli çark, kayış kasnak, zincir dişli mekanizmaları gibi güç iletim elemanlarını taşıyan elemanlar mil olarak adlandırılmaktadır. Bu taşıyıcı ...

11.11.2019 12:02:00
Prof. Dr. Ertuğrul Durak     431
Fosil kaynaklar: Çevre ve iklim değişimi

Fosil kaynaklar: Çevre ve iklim değişimi

Kömür, petrol, doğal gaz ve de bu fosil kaynaklardan üretilenlerin yaşamımızda refah ve konforu sağlama bedeli gezegenimiz için çok ...

11.11.2019 11:56:00
Prof. Dr. Filiz Karaosmanoğlu     388
Vergi mevzuatı güncel gelişmeler

Vergi mevzuatı güncel gelişmeler

1- Bazı avukatlık hizmetlerinde KDV oranı %8’e indirilmiştir. 02/10/2019 tarihli ve 30906 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 01/10/2019 tarihli ve 1594 sayılı ...

11.11.2019 11:49:00
Mehmet Erkan     95
Yeniden varlık barışı

Yeniden varlık barışı

Yurt dışında bulunan para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarını, geçici 90’ıncı madde hükümleri ...

2.9.2019 17:05:00
Mehmet Erkan     163
Kaymalı yatak tasarımı kriterleri III / Yağ kanalları

Kaymalı yatak tasarımı kriterleri III / Yağ kanalları

Yağlamanın asıl amacı, iki yüzey arasında çalışma şartlarına dayanıklı yeterli kalınlıkta bir yağ filmi oluşturmaktır. Böylece enerji kaybına ...

2.9.2019 16:30:00
Prof. Dr. Ertuğrul Durak     696
Kaymalı yatak tasarımı kriterleri - II

Kaymalı yatak tasarımı kriterleri - II

Yatak seçimi ve tasarım prosesleri; -Uygun yatak tipinin seçimi, -Güvenilir olabilecek yatak boyutlarının hesaplanması, -Eğer ihtiyaçları ...

21.8.2019 16:33:00
Prof. Dr. Ertuğrul Durak     971
Madeni yağ sektöründe katma değerli ürünler

Madeni yağ sektöründe katma değerli ürünler

Bir önceki yazımda Madeni Yağ Sektöründe Markalaşma ve Turquality’den bahsetmiştim.   Bu yazımda katma değerli ürünlerin ...

29.7.2019 12:07:00
Elif Bervi Ağanoğlu     587
İkinci el otomobilde KDV

İkinci el otomobilde KDV

İkinci el motorlu kara taşıtı ticaretiyle uğraşan mükelleflerin önemli sorunlarından birisi, KDV ödemeden satın aldıkları motorlu kara taşıtlarının ...

30.5.2019 12:01:00
Mehmet Erkan     178