Kaymalı yatak tasarımı kriterleri IV - Yatak boşluğu

Kaymalı yatak tasarımı kriterleri IV - Yatak boşluğu

Dişli çark, kayış kasnak, zincir dişli mekanizmaları gibi güç iletim elemanlarını taşıyan elemanlar mil olarak adlandırılmaktadır. Bu taşıyıcı görevi üstelenen miller kaymalı yatak ve yuvarlanma elemanlı yataklar (rulmanlar) ile desteklenmektedir. Millerin kaymalı yatak içinde kalan kısımlarına muylu ismi verilmektedir. Bu nedenle bazı kaynaklarda kaymalı yataklara muylu yatakları şeklinde de isimlendirilmektedir.

Bir kaymalı yatak sistemi, dönen muylu ve sabit yatak gövdesi olmak üzere esas olarak iki parçadan meydana gelmektedir. Yatak muyluyu tamamen veya kısmen sarabilir. Buna göre de yatak, tam yatak veya kısmi yatak adını alabilmektedir. Yatak ile muylu çapları arasında bir fark bulunur. Buna yatak boşluk (c) denmektedir. Yatak boşluğu; mil ve yatağın monte edilmesi, yağ için gereken boşluğun oluşması, termal genleşmelerin azaltılması, milde oluşabilecek eksen kaçıklığı ve/veya sehim hatalarının azaltılması gibi görev ve yararları vardır.

Yatağın ve muylunun nominal boyutları aynıdır; ancak tasarım ve üretim esnasında uygun toleranslar seçilerek yatak yüzeyi ve muylu yüzeyi arasında yeteri kadar yağ filminin oluşması için bir boşluk sağlanır. Yatak çapı D ve muylu çapı da d olmak üzere yatak boşluğu, c=D-d şeklinde belirlenir. Yatak boşluğunun muylu yarıçapının oranına ise izafi yatak boşluğu  denir. Genellikle yatak tasarımında y ile gösterilir ve y= (D-d)/d şeklinde hesaplanır. İzafi yatak boşluğu (y); yatağın taşıdığı yük, milin hızı, boyutlar ve toleranslar gibi çeşitli faktörlere bağlıdır. Tasarlanacak yatağın performansının bu sayının değişmesinden çok etkileneceği unutulmamalıdır.

Yatağa ve muyluya verilen boyut toleranslarına göre yatak boşluğu en büyük ve en küçük sınır değer arasında değişeceğinden yatak tasarım hesaplarında ortalama yatak boşluğu ve ortalama izafi yatak boşluğu değerleri dikkate alınmaktadır. Ancak emniyet açısından minimum ve/veya maksimum yatak boşlukları da yüzey pürüzlülük değerleri dikkate alınarak kontrol edilmelidir.

Genel tasarım kriteri olarak; düşük mil hızlarında ve büyük yatak yüklerinde y  değeri küçük; yüksek mil hızlarında ve küçük yatak yüklerinde ise daha büyük y değeri seçilmektedir. Yatak boşluğu büyük seçildiğinde yatakta oluşan basınç artmakta, basınç dağılım eğrisi yatağın orta bölgesinde sivrileşme şekline dönüşmektedir. Mil (muylu) ve yatak arasındaki yatak boşluğunun pratikte mil çapının ‰1’i civarında olması genel olarak kabul edilir. Mil hızının yüksek, yatak yükünün küçük olduğu çalışma şartlarında y≥0.002 alınırsa, sürtünme azalmakta, yatakta daha az sıcaklık artışı meydana gelmektedir. Mil hızına göre, ortalama izafi yatak boşluğu için y = 0.8 10-3 (U)1/4 formülü tavsiye edilmektedir. Formülde hız [m/s] cinsinden çevresel hızdır. Gerçek çalışma şartlarında yatak sıcaklığının üretim şartlarından çok daha yüksek olacağını, ayrıca zamanla çalışma sonucu muylu ve yatak yüzeylerinde meydana gelebilecek aşınma nedeniyle yatak boşluğunun değişebileceğini de unutmamak gerekir. (Devam edecek)

(Kaynaklar: Babalık, F.C., Çavdar K., Makina Elemanları ve Konstrüksiyon Örnekleri, 8. Baskı, Dora Basım-Yayın Dağıtım Ltd. Şti, Tevrüz, T., Makine Elemanları ve Konstrüksiyon Örnekleri, Cilt 2., Çağlayan Kitabevi, Gemalmayan, N., https://websitem.gazi.edu.tr/site/nihatgem/files, Kurbanoğlu, C., Makina Elemanları, Teori, Konstrüksiyon ve Problemler, Nobel Yayınevi, Durak, E., Endüstriyel Yağlama Tekniği Ders Notları)

11.11.2019 12:02:00
Prof. Dr. Ertuğrul Durak     2602

Köşe Yazıları - Son Eklenen Haberler

Sermaye şirketlerinin kar payı dağıtımına sınırlama getirilmiştir

Sermaye şirketlerinin kar payı dağıtımına sınırlama getirilmiştir

Sermaye şirketlerinin kar payı dağıtımına getirilen sınırlamaya ilişkin usul ve esaslar belirlenmiştir. Ticaret Bakanlığı’nın 6102 Sayılı Türk Ticaret ...

11.7.2020 09:40:00
Mehmet Erkan     51
Yağlayıcılar ve biyoçeşitlilik

Yağlayıcılar ve biyoçeşitlilik

Yaşam döngüsü boyunca, yağlayıcı üretimi-taşınması-tüketimi ile atık yağ yönetiminde yağın saçılma, sızma ve dökülmesi ...

11.7.2020 09:35:00
Prof. Dr. Filiz Karaosmanoğlu     148
Özel Teminat Sertifikası (ÖTS) Uygulaması

Özel Teminat Sertifikası (ÖTS) Uygulaması

Özel Tüketim Vergisi (I) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (Seri No: 7)  3/3/2020 tarihli ve 31057 sayılı Resmi ...

6.5.2020 16:51:00
Mehmet Erkan     176
İhracat işlemlerine ait bedellerin yurda getirilmesinde önemli değişikler

İhracat işlemlerine ait bedellerin yurda getirilmesinde önemli değişikler

2018-32/48 sayılı Tebliğ ile Türkiye’de yerleşik kişiler tarafından gerçekleştirilen ihracat işlemlerine ilişkin bedellerin esas olarak, yurda getirilme ...

13.3.2020 15:02:00
Mehmet Erkan     232
Kaymalı yatak tasarımı kriterleri - VI Yatak yağ debisi ve yatak kenar sızıntı debisi

Kaymalı yatak tasarımı kriterleri - VI Yatak yağ debisi ve yatak kenar sızıntı debisi

Radyal kaymalı yataklarda muylu ile yatak yüzeyi arasında uygulanan yatak yükünü taşıyacak yeterlikte yatak çalışma parametreleri ile (hız, ...

13.3.2020 14:53:00
Prof. Dr. Ertuğrul Durak     715
2020 yılında yürürlüğe girecek bazı düzenlemeler ve özellik arz eden konular

2020 yılında yürürlüğe girecek bazı düzenlemeler ve özellik arz eden konular

Öncelikle 7193 sayılı Kanunla olmak üzere, bazı yasal düzenlemeler ile 2019 yılında vergi mevzuatında ve uygulamasında bazı değişiklikler yapılmıştır. ...

2.1.2020 10:50:00
Mehmet Erkan     341
Yağlayıcı ambalajları

Yağlayıcı ambalajları

"Yağlayıcı Ambalaj Pazarı 2019:2024'e kadar Endüstri Büyüme Eğilimleri ve Tahminlerinin Derinlemesine Analizi" adlı rapora göre 2016 yılında ...

1.1.2020 11:01:00
Prof. Dr. Filiz Karaosmanoğlu     819
Kaymalı yatak tasarımı kriterleri - V Yatak Genişlik / Çap (B/D) Oranı

Kaymalı yatak tasarımı kriterleri - V Yatak Genişlik / Çap (B/D) Oranı

Kaymalı yataklarda yatak genişliği (uzunluğu) / yatak çapı (B/D) oranı yatağın yük taşıma oranının belirlenmesinde çok önemli bir parametredir. ...

22.12.2019 17:13:00
Prof. Dr. Ertuğrul Durak     1504
Kaymalı yatak tasarımı kriterleri IV - Yatak boşluğu

Kaymalı yatak tasarımı kriterleri IV - Yatak boşluğu

Dişli çark, kayış kasnak, zincir dişli mekanizmaları gibi güç iletim elemanlarını taşıyan elemanlar mil olarak adlandırılmaktadır. Bu taşıyıcı ...

11.11.2019 12:02:00
Prof. Dr. Ertuğrul Durak     2603
Fosil kaynaklar: Çevre ve iklim değişimi

Fosil kaynaklar: Çevre ve iklim değişimi

Kömür, petrol, doğal gaz ve de bu fosil kaynaklardan üretilenlerin yaşamımızda refah ve konforu sağlama bedeli gezegenimiz için çok ...

11.11.2019 11:56:00
Prof. Dr. Filiz Karaosmanoğlu     1479