Avrupa’da atık yağ yönetimi, çevresel sürdürülebilirlik açısından kritik öneme sahip bir alandır. Bu bağlamda birçok Avrupa ülkesi, kendi özgün yapıları içinde güçlü ve şeffaf sistemler kurmuştur. Portekiz’de ise bu alanda öne çıkan kuruluş SOGILUB, madeni yağ üreticilerinin ve ithalatçılarının yasal sorumluluklarını üstlenen, kâr amacı gütmeyen ve devlet tarafından yetkilendirilmiş bir kuruluştur.
2005 yılından bu yana faaliyet gösteren SOGILUB, SIGOU (Sistema Integrado de Gestão de Óleos Usados) adı verilen Entegre Atık Yağ Yönetim Sistemi’ni yönetmektedir. Kurumun ortakları EPCOL (%73) ve ACAP (%27) olup, limited şirket olarak faaliyetlerini sürdürmektedir.
SIGOU’nun yönetici kuruluşu olan SOGILUB, ilk lisansını 2005 yılında almış ve 2015 yılında yetkileri resmi olarak güncellenmiştir. En son 29 Ocak 2021’de Portekiz hükümeti tarafından yeni bir lisans verilmiş olup, bu lisans ile 31 Aralık 2025 tarihine kadar Portekiz anakarası ve özerk bölgelerdeki faaliyetlerine devam etmektedir.
Sistem, sade ancak etkili bir işleyiş prensibine dayanmaktadır. Bu kapsamda; yeni yağ üreticileri, piyasaya sürdükleri her litre yağ için çevresel katkı payı (eko-ücret) ödemekte ve toplanan fon, kullanılmış yağların toplanması, taşınması, geri kazanımı ve bertaraf süreçlerinde kullanılmaktadır. Bu hizmetler hem bireyler hem de işletmeler içinse ücretsiz olarak sunulmaktadır. Ayrıca, kullanılmış yağlar, belediyelerin toplama merkezlerine veya SOGILUB’un yetkilendirdiği iş ortaklarına da ücretsiz şekilde teslim edilebilmektedir.
SOGILUB, sadece operasyon yöneten bir kurum olmayıp; aynı zamanda veriye dayalı çalışan şeffaf bir sistemin merkezinde de yer almaktadır. Bu kapsamda, kurum, her yıl toplanan, geri kazanılan ve enerjiye dönüştürülen atık yağ miktarlarını detaylı faaliyet raporlarıyla kamuoyuna duyurmaktadır. Bu yolla üreticiler ve çevre otoriteleri bilinçli ve sorumlu davranmaya teşvik edilmektedir.
Özellikle dikkat çekici olan başka bir husus da SOGILUB’un atık yağların öncelikle rejenerasyon yoluyla baz yağa dönüştürülmesini hedeflemesidir. Enerji geri kazanımı ise son seçenek olarak uygulanmakta olup; bu yaklaşım Avrupa Birliği’nin atık hiyerarşisi ilkeleriyle de uyumludur.
EMAS Kaydı
Portekiz Çevre Ajansı, 26 Ağustos 2014 tarihinde SOGILUB’a Topluluk Eko-Yönetim ve Denetim Şeması (EMAS) kapsamında kayıt hakkı vermiştir. Bu sayede SOGILUB, PT – 000113 kayıt numarasıyla “kullanılmış yağlama yağlarının entegre yönetim hizmetlerinin sağlanması, toplama, taşıma, depolama, arıtma ve geri kazanım organizasyonu ile iletişim faaliyetleri yürütülmesi” gibi alanlarda EMAS’a kayıtlı kuruluşlar arasında yer almaktadır.
Güncel Durum ve İstatistikler
2024 yılı itibarıyla, SIGOU sistemine üye yeni yağ üreticileri (PrON’lar), Portekiz’in ana karası ve özerk bölgelerinde toplam 77.380 ton madeni yağ ve gres piyasaya sürmüştür. Aynı yıl içinde 18.000 aktif atık yağ üreticisiyle SOGILUB tarihindeki en yüksek üretici sayısına ulaşmış ve bu durum 37.000’in üzerinde toplama işleminin yapılmasını sağlamıştır. Bu yolla toplanan yağların %83’ü rejenere edilmiştir.
Finansman Modeli
SIGOU, yeni yağ üreticilerinden alınan Ecovalor katkı payı ve atık yağ satış gelirleriyle finanse edilmektedir. 1 Mart 2025’ten itibaren, yeni yağ üreticileri piyasaya sürdükleri her ton yeni yağ için 83 Avro + KDV ödeme yapmaktadır.
Sonuç olarak, Portekiz’in atık yağ yönetiminde benimsediği bu entegre, şeffaf ve üretici sorumluluğuna dayalı model; çevresel sürdürülebilirlik, kaynak verimliliği ve kurumsal hesap verebilirlik açısından son derece önemli bir örnek teşkil etmektedir. SOGILUB’un merkezinde yer aldığı SIGOU sistemi, yalnızca atık yönetimini düzenlemekle kalmamakta, aynı zamanda çevre bilincini artıran, veriye dayalı ve ekonomik olarak sürdürülebilir bir yapıyı da hayata geçirmektedir. Bu sebeple yapısal zorluklar yaşayan ülkeler için bu model, çevre politikalarının geliştirilmesinde ilham verici bir referans noktası olma özelliği taşımaktadır.
KAYNAKLAR:
- Sociedade de Gestão Integrada de Óleos Lubrificantes Usados, Lda., https://www.sogilub.pt/
- Relatório Resumo do Relatório Anual de Atividades 2024 https://www.sogilub.pt/wp-content/uploads/2025/04/Resumo-RAA-2024.pdf
