Taşıtlarda yağlayıcı ve yakıt tüketimini düşündüğümüzde küçük ve devasa uçaklarda miktar sayısallaştırması kolay değildir. Bilim insanı ve gezgin şapkalarımla benim için hava limanı, uçak, başta yağlayıcı ve yakıt olmak üzere tedarik zinciri yönetimi, yerde ve uçakta hizmet sunumu, güvenlik, konfor özneleri yaşamımdaki hem teknik hem de neşeli takiplerimdir. Küçük, büyük hava limanlarının tasarımı, malzeme seçimleri, atık-enerji-su-teknoloji yönetimlerini izlerim. Yerde ve uçakta iklimlendirme konforun vazgeçilmezidir.
Uçaklarda mevzuat gereği yolcu dışı hava polisi, kabin emniyet denetçisi bulunabilir. Her bir uçuşta ben de “Uçuş Sürdürülebilirlik Derecelendiricisi” olarak izler, öğrenir ve gereğinde bildirim yaparım. Çünkü havacılığın sürdürülebilirlik yönetimi, sürdürülebilir hizmeti sağlamak mühimdir.
Bayrak taşıyıcı markamız Türk Hava Yolları (THY) kıymetlimdir. Bayrağımızdaki ay ve yıldız gökyüzüne pek yakışmakta. Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün dediği gibi “İstikbal göklerdedir. Göklerini koruyamayan uluslar yarınlarından asla emin olamazlar. Kanatlı bir gençlik memleketin geleceği bakımından en büyük güvencedir.”
Pırpır uçakla Kongo Demokratik Cumhuriyeti’ndeki, uçan tekneli Alaska’daki ve okyanus aşırı Türk Hava Yolları (THY) Amerika kıtasına direkt ilk uçuşlarım; uzak diyarlarda yerel hava yolları ile uçmak; Nazca Çizgileri gizemini yere yakın uçarken izlemek; THY yolcu ağırlama salonları, uçak içi eğlence ile internet ilk günleri; türbülanslar; uçakta ilk tahta kaşık-çatal-bıçaklı ikram; havada yakıt boşaltmada teknik kaygı anım; yolcu sağlık sorunları; biyoyağlayıcı, biyoyakıt, hidrojen için ilkler aklıma gelince gülümserim. Uçuş öncesi çay-simit-peynir keyfime bayılırım.
Uçmak ve yanı sıra kara ile deniz taşıtları benim için sadece bir ulaşım değildir. Görev, keşif, kültür ve keyif seyahatlerimin ulaştırma mühim bir öğesidir. Havacılık müzeleri ayrı görkemlidir. Yağlayıcı ve yakıtlar ile ulaştırmanın üç temel sorunumuz olan biyoçeşitlilik kaybı; çevre kirliliği; iklim değişikliğine etkisine akademisyen, sivil toplum ve gezgin duruşlarımla ayrı odaklanırım.
Güvenli, güvenilir, verimli ve sorunsuz uçuş süreci motor, türbin, hidrolik sistemler, iniş takımları ve tüm hareketli bileşenler için ömrü uzun ve beklenen işleve tam teknik doğru seçilmiş yağlama çözümleri ile sağlanabilir. Piyasada motor yağları, hidrolik sıvılar ve havacılık gresleri rekabeti ve ürün geliştirme çalışmalarında biyoürünler olarak “Biyobozunur Yağlayıcılar” ve “Biyokökenli Havacılık Yağları” başlıkları ile “Yeni Nesil Yağlayıcı Ürünler” geliştirme amaçları sektörü güçlendirmekte. Faydalı ömrünü tamamlamış yağlayıcıların en iyi atık yönetimini başarmanın havacılığın çevresel sürdürülebilirlik yönetimi için tartışılamaz mühim yeri de hiç unutulmamalıdır.
Yağlayıcı ve yakıtlardaki gizli teknik kahraman moleküller olan “Katkı Maddesi” diğer deyişle “Katık” geliştirme çalışmaları fosil kökenli ve biyokökenli ürünler için hızla ilerlemekte.
Yaklaşık değerlerle küresel sera gazları salımının dörtte üçü enerji sektörüne, bu değerin dörtte biri ulaştırmaya, ulaştırmanın da beşte biri havacılığa aittir. Havacılık yakıtları gökyüzümüz için masum değildir. İklim dostu yakıtlar, biyoyakıtlar gerek. Fosil kökenli uçak yakıtlarına karşı Sürdürülebilir Havacılık Yakıtları (SAF) ile Düşük Karbonlu Havacılık Yakıtları (LCAF) çözüm. SAF ve LCAF “Yeni Nesil Yakıtlar” içinde mühim yere sahip. SAF üretimi için ülkemizde yatırımcı ilgisi yüksek. Avrupa Birliği ve küresel ilgili gelişmelerin takipçisi THY ve TFS Akaryakıt yerli SAF tedariği için piyasa paydaşlarıyla yakın irtibatta ilerliyor. Türkiye’nin ilk SAF ikmali 2 Şubat 2022 tarihinde İstanbul-Paris seferinde yapıldı.
THY, Boeing, İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) ortaklığında kurulan Türkiye Sürdürülebilir Havacılık Platformu ile havacılık sektöründeki paydaşları bir araya getirme ve iş birliğini teşvik etme; Türkiye için SAF yol haritası oluşturma; havacılıkta sürdürülebilirlik için eğitim programları düzenleme; toplumsal farkındalık etkinlikleri düzenleyerek kamuoyunu bilinçlendirme temel hedefleriyle 23 paydaşla değer yaratılıyor. Paydaşlar arasında Sürdürülebilir Üretim Tüketim Derneği (SÜT-D) ile Biyoyakıt Sanayi Derneği de var. Ülkemizin karbonsuzlaşma yolunu faaliyetlerinde öncelikleyen SÜT-D için platform konumlanmamız önemli.
SÜT-D Düşük Karbon Kahramanı Ödülü’nün ilkinde, 3 Nisan 2015’te on dört karbon yönetimi başarısını taltif etmiş ve ardından etkin medya yönetimiyle yaygın etki yaratmıştık. 8 Eylül günü İTÜ oda telefonum çaldı. THY’nin yakıt tasarrufu projesini öğrendim. Biz de seneye ödül adayı olabilir miyiz diye soruldu. “Tarihi not alıyorum. Henüz otomobillerde sera gazları azaltımını anlatmada zorlandığımız bu günlerde çok sevindim. Hem aday olunuz hem de Değerli İTÜ Mezunumuz Genel Müdür Temel Kotil de münasipse konuşmacımız olsun” dedim. 15 Nisan günü THY, o zamanki betimlememizle “Karbon tüketiminde eli sıkı kuruluş” olarak SÜT-D 2016 Düşük Karbon Kahramanı ilan edildi. Alkış. Bugün de THY ve SAF ikilisi ile havacılığımızın karbonsuzlaşması için kocaman alkış.
SAF için Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu, Türk Standartları Enstitüsü; Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM), TFS Akaryakıt çalışmaları ile endüstrinin, yerli-yabancı yatırımcının ilgisi güzelim ülkemizin ve gezegenimizin mavisi için THY’mizin esas ve daimi yolcusu bayrağımızın gururlu kırmızı gücü kadar değerli. Yolumuz açık olsun.
Nisan 2022 tarihli 2053 Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın Ulaştırma ve Lojistik Planı; Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın Mart 2024 tarihli İklim Değişikliği Azaltım Stratejisi ve Eylem Planı (2024-2030); İklim Değişikliği Uyum Stratejisi ve Eylem Planı (2024-2030); İklim Kanunu ile Türkiye 2053 Net Sıfır Hedefi için ilerliyoruz. Planlamalarımızda Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) tarafından Ekim 2016’da kabul edilen Uluslararası Havacılığa Yönelik Karbon Denkleştirme ve Azaltma Şeması (CORSIA) çalışmalarıyla uyumlu SAF yer almakta. Havacılık Faaliyetlerinden Kaynaklanan Sera Gazı Emisyonlarının Takibi Hakkında Yönetmelik (SHY-16.4) Mart 2022’de yürürlüğe girdi. 30 Haziran tarihli son SHGM Sürdürülebilir Havacılık Yakıtı Talimatı (SHT-SAF) çok ama çok önemli. Talimatta SAF zorunlu kullanımına ve teşvikine dair esaslar bildirilerek uluslararası uçuşlar kaynaklı salımların 2030 yılına kadar yüzde 5 azaltımı olan ICAO hedefi kapsamında gerekli SAF kullanımı için tedarikçi ve havayolu işleticilerine yükümlülükler tanımlanmakta. SAF yatırımcılarımızın, biyorafinerilerimizin yolu açık olsun. Bu yolda akademinin yeri de, görevi de mühim.
İTÜ Makine Fakültesi Tayyare Mühendisliği Bölümü lisans eğitimi 1941’de başladı.1983’te kurulan Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi’nde bugün Uçak Mühendisliği Bölümü küresel lider eğitim ve araştırma başarısıyla göz bebeği bölümlerimizden biri. Mezunlarımıza selam olsun.
Sürdürülebilir havacılık yönetimi tedarik zincirinde ürünü ile, hele de biyoürünü ile yer almak hiç kolay değildir. Testler ve sertifikasyon süreçleri uzun ve zorludur. Başarmanın ise marka ve itibar kazancı ile yeşil akçesi bambaşkadır. Yeni nesil havacılık yağlayıcı, yakıt ve katıklarının akçeli ve çevresel maliyetini yaşam döngüsünde en iyi yönetip biyoürünlerin piyasaya arzını gerçekleştirerek havacılığın karbonsuzlaşması için ilerlemeyi ülkemiz başarabilir. Yola çıktık. Emre amade biyoürünleri sizlerle köşemde paylaşmayı ve “Gök Tanrı İnancı” mitolojilerinin özünde olan Altay Cumhuriyeti için uçuşumu masmavi heyecanımla bekliyorum.
